Oligoastenozospermi Nedir?
Oligoastenozospermi, erkeklerde sperm sayısı (oligospermi) ve sperm hareketliliği (astenospermi) gibi iki temel parametrenin aynı anda normal referans sınırlarının altında olduğu kombine bir durumdur.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) 6. Baskı (2021) (PMC10929669) kılavuzuna göre oligoastenozospermi tanı kriterleri şunlardır:
- Oligospermi (Düşük Sperm Sayısı): Ejakülatın spermatozoa konsantrasyonunun 16 milyon/mL’den (veya toplam sperm sayısının 39 milyondan) daha düşük olması. (DSÖ 5. Baskı'da konsantrasyon sınırı 15 milyon/mL idi).
- Astenospermi (Düşük Hareketlilik): Ejakülattaki toplam hareketli spermatozoa oranının %42’nin veya ileri doğru hareket eden (progresif - PR) spermatozoaların oranının %30’un altında olması. (DSÖ 5. Baskı'da ileri hareket sınırı %32 idi).
Oligoastenozosperminin Başlıca Nedenleri
- Varikosel: Testislerdeki toplardamarların genişlemesi, hem sperm üretimini (sayıyı) hem de kuyruk hareketini (motiliteyi) aynı anda bozan en yaygın düzeltilebilir nedendir.
- Hormonal dengesizlikler: Hipotalamus-hipofiz-testis eksenindeki düzensizlikler sperm üretimini ve olgunlaşmasını etkileyebilir.
- Genetik faktörler: Kromozomal yapı bozuklukları veya gen mutasyonları sperm üretimi ve hareketliliği üzerinde etkili olabilir.
- Enfeksiyonlar ve oksidatif stres: Testislerde, epididimde veya prostatta geçirilen enfeksiyonlar ve artmış serbest radikaller (ROS) sperm sayısını ve canlılığını azaltabilir.
- İlaçlar, toksinler ve yaşam tarzı: Sigara, obezite, aşırı ısı maruziyeti, radyasyon veya bazı ilaçlar sperm parametrelerini düşürebilir.
Tanı ve Tedavi Planı
Oligoastenozospermi tanısı için 2–7 gün cinsel perhiz sonrasında yapılan spermiogram (PMC10929669), fiziksel üroloji muayenesi, skrotal Doppler ultrasonografi ve hormon testleri birlikte değerlendirilir. Toplam hareketlilik %40'ın altındaysa DSÖ 6. Baskı kılavuzu gereği Vitalite (Canlılık, $\ge \%54$) testi ve gerektiğinde Sperm DNA Fragmantasyonu (SDF) analizi yapılır.
Tedavi, altta yatan nedene göre şekillendirilir:
- Nedene yönelik cerrahi ve medikal tedavi: Klinik varikosel varlığında mikrocerrahi varikoselektomi, hormonal eksiklik veya enfeksiyon varlığında medikal tedaviler ve antioksidan protokoller uygulanır.
- Yardımcı üreme teknikleri (IUI / IVF / ICSI): Hafif-orta olgularda aşılama (IUI), şiddetli oligoastenozospermi olgularında ise İntrasitoplazmik Sperm Enjeksiyonu (ICSI - Mikroenjeksiyon) yöntemiyle yüksek gebelik başarısı elde edilir.
📌 Klinik Sonuç ve Özet: Oligoastenozospermi, DSÖ 6. Baskı (
PMC10929669) standartlarına göre sperm yoğunluğunun < 16 milyon/mL ve hareketliliğinin < %42 (ileri < %30) olmasıdır. Uzman bir ürolog/androlog değerlendirmesiyle düzeltilebilir nedenlerin tedavisi veya uygun yardımcı üreme yöntemiyle çocuk sahibi olmak mümkündür.