Oligoteratozoospermi Nedir?
Oligoteratozoospermi, erkeklerde sperm sayısının düşük olduğu (oligospermi) ve aynı zamanda sperm morfolojisinde (şeklinde) anormalliklerin bulunduğu (teratozoospermi) kombine bir tablodur.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) 6. Baskı (2021) (PMC10929669) kılavuzuna göre oligoteratozoospermi için aşağıdaki alt referans sınırları (5. persentil) baz alınır:
- Oligospermi (Düşük Sperm Sayısı): Ejakülatın spermatozoa konsantrasyonunun 16 milyon/mL’den (veya toplam sperm sayısının 39 milyondan) daha düşük olması. (DSÖ 5. Baskı'da konsantrasyon sınırı 15 milyon/mL idi).
- Teratozoospermi (Düşük Normal Morfoloji): Kruger kesin kriterlerine göre normal baş, boyun ve kuyruk yapısına sahip spermatozoa oranının %4’ün altında olması.
Oligoteratozoosperminin Nedenleri
- Varikosel ve Isı Artışı: Testislerdeki toplardamar genişlemesi (varikosel), spermatogenez sürecini bozarak hem sayı düşüklüğüne hem de baş/boyun şekil bozukluklarına yol açabilir.
- Genetik Faktörler: Genetik yatkınlık ve kromozomal anomaliler sperm üretimi ve morfolojisinde bozukluklara neden olabilir.
- Hormonal Dengesizlikler: Testosteron, FSH ve LH seviyelerindeki düzensizlikler spermlerin olgunlaşma sürecini etkileyebilir.
- Enfeksiyonlar ve Oksidatif Stres: Üreme yollarındaki iltihaplanmalar ve artmış serbest radikaller sperm zar yapısını ve DNA bütünlüğünü bozabilir.
- İlaçlar, Toksinler ve Yaşam Tarzı: Sigara, alkol, pestisitler, ağır metaller, radyasyon ve yoğun stres hem sperm sayısını hem de morfolojisini olumsuz etkiler.
Tanı ve Tedavi Planı
Oligoteratozoospermi tanısı için 2–7 gün cinsel perhiz sonrası yapılan detaylı spermiogram (PMC10929669), fizik muayene, hormon profili ve gerektiğinde Sperm DNA Fragmantasyonu (SDF) testi uygulanır.
Tedavi yaklaşımı:
- Altta yatan nedenin düzeltilmesi: Klinik varikosel varsa mikrocerrahi varikoselektomi, hormonal dengesizlik veya enfeksiyon varsa medikal tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleri (sigaranın bırakılması, antioksidan destek) uygulanır.
- Yardımcı üreme teknikleri (IVF / ICSI): Doğal yolla gebeliğin geciktiği veya şiddetli oligoteratozoospermi saptanan çiftlerde, mikroskop altında morfolojik olarak en düzgün spermin seçilip yumurtaya enjekte edildiği ICSI (Mikroenjeksiyon) yöntemiyle yüksek başarı sağlanır.
📌 Klinik Sonuç ve Özet: Oligoteratozoospermi, DSÖ 6. Baskı (
PMC10929669) kriterlerine göre sperm konsantrasyonunun < 16 milyon/mL ve normal morfolojinin < %4 olmasıdır. Bir üroloji/androloji uzmanı tarafından yapılacak kapsamlı değerlendirme ile çiftin durumuna en uygun tedavi protokolü belirlenir.